Roshd Learning Disability Center


کاردرمانی


هدف از کاردرمانی کودکان بهبود توانمندیهای آنان جهت ارتقاء کیفیت زندگی و حضور فعال و توانای آنان در جامعه است. توانخواهان مرکز رشد عموما کودکانی هستند که با تاخیر رشد ذهنی، اختلالات خاص یادگیری، اوتیسم و مشکلات رفتاری از خدمات این مرکز استفاده می کنند. از آنجائیکه ضایعات و محدودیتهای حرکتی  در کودکان کم توان ذهنی شایع است، کاردرمان این مرکز پس از ارزیابی اولیه تک تک کودکان و تعیین اهداف درمانی ویژه آنان خدمات زیر را بصورت فردی یا گروهی ارائه می نماید :

  • تقویت مهارتهای حرکتی (دویدن، پریدن از موانع، رد شدن و ...)
  • تقویت هماهنگی حرکتی وعملکرد دستها(قیچی کردن، نوشتن، کاربرد ابزارها و...)
  • آموزش مفاهیم اولیه جهت بهبود ارتباط و حضور اجتماعی (شناخت رنگها، اعضای بدن، ارتباط فردی و ....)
  • تقویت مهارتهای ترسیمی و رشد نقاشی (کاربرد قلم، نقاشی، نوشتن و ...)
  • تقویت مهارتهای روزمره زندگی (استقلال در دستشویی رفتن، غذا خوردن، لباس پوشیدن و ....)
  • تقویت و تسهیل مهارتهای رفتاری و سازگاری (آموزش رفتار اجتماعی، اصلاح رفتار، یکپارچگی حسی و ...).
  • تسهیل ارتباط موثر با محیط (تحمل کلاس، ارتباط با همسالان، رفع رفتارهای کلیشه ای و خودآزاری و ....)
  • اصلاح ضایعات حرکتی (بهبود تغییر شکلهای اندام، توصیه وسایل کمکی مثل صندلی مخصوص، اسپیلنت، واکر و ...)

تجربه ما در مرکز رشد نشان داده است که ارتباط دوره ای با والدین جهت ارائه رهنمودهای درمانی نیز می تواند در پیشرفت کودک، تاثیر چشمگیری داشته باشد.

کاردرمانگران در تلفیق فعالیتهای درمانی با عملکردهای روزمره (در کلاس و خانه کودک) بسیار توانا بوده و آموزش دیده اند، لذا در مرکز رشد برنامه های منظم و ساختاریافته برای کلاس و تمرینات منزل کودک ارائه می شود.

آموزش گام به گام کاردرمانی (قسمت اول)

مقدمه

به طور کلی ارزیابی کاردرمانی ذهنی کودکان، 5 ‏حیطه اصلی را دربرمی گیرد که هر کدام از این موارد نیز به نوبه خود، ‏به بخشهای تخصصی تری تقسیم می‌گردند. این حیطه‌ها عبارتند از:

  • مهارتهای حرکتی درشت
  • مهارتهای حرکتی ظریف
  • مهارتهای درکی - حرکتی
  • مهارتهای شناختی
  • مهارتهای روزمره زندگی

 با توجه به گستردگی زیرشاخه‌های مربوط به هر کدام از این مهارتها، در تلاش خواهیم بود تا در هر شماره از جزوات پیش رو‌، تمرینات مناسب و کاربردی جهت تقویت تعدادی از مهارتهای عنوان شده، ارائه نماییم. البته لازم به ذکر است که اجزای برخی تکنیک های مورد استفاده در کاردرمانی، نیازمند وجود ابزارهای تخصصی بوده و برخی نیز باید توسط خود درمانگر، صورت بگیرد. از این رو، مطالب حاضر فعالیت‌ها و تمرین‌های ساده‌ای را دربرمی‌گیرد که توسط والدین محترم و سایر اعضاء خانواده قابل اجرا باشد.

امید است با همکاری هر چه بیشتر شما والدین گرامی، شاهد پیشرفت روزافزون عزیزانمان باشیم.

1. تقویت حرکات ظریف و هماهنگی چشم و دست:

تمامی این فعالیت‌ها با استفاده از ابزارهای بسیار ساده، نظیر اسباب‌ بازی ‌های مختلف، مکعب‌های رنگی، خمیر بازی، لگو و... قابل اجرا می‌باشند.

شامل:

  • ‏چیدن مکعب‌ها کنار هم (ساختن قطار)، روی هم (ساختن برج) و ...  
  • کار کردن با خمیر در جهت تقویت عضلات کوچک دست و گرد کردن و لوله کردن و کندن خمیر.
  • ‏جدا کردن، متصل نمودن قطعات لگو و ساختن اشکال ساده
  • ‏تا کردن کاغذ و پاره کردن و قیچی کردن کاغذ (ترجیحاً کاغذهای رنگی)
  • ‏بازی با چوب کبریت، درست کردن اشکال مختلف
  • ‏نقاشی با مداد شمعی، گچ، آبرنگ، قلمو و رنگ روغن و مهم‌تر از همه نقاشی با انگشتان
  • جابه‌جا کردن اشیاء کوچک با انبرک و یا موچین(افزایش قدرت دست و انگشتان برای کار با قیچی)
  • دوختن روی مقوا با سوزن کلفت و کاموا
  • ‏پانج کردن کاغذ برای افزایش قدرت دست
  • انتقال آرد یا مهره با قاشق از ظرفی به ظرف دیگر
  • کپی کردن اشکال، پر کردن اشکالی که حالت نقطه چین دارد.
  • ‏انجام هر گونه فعالیتهای ابتکاری و ... که موجب تقویت حرکات ظریف در اندام ها بخصوص اندامهای فوقانی و دستها گردد.

2. پرورش مهارتهای حسی و درکی:

کودک برای اینکه قادر به یادگیری مهارتهای آموزشی باشد، لازم است یاد بگیرد چگونه از حواس خود استفاده نماید. می توان با کمک وسایل و روشهای مختلف تحریک پذیری حسی کودک را بالا برد و با ارائه محرک های مناسب و تکرار آنها خاطره های حسی را در کودک تقویت کرد.

الف ) پرورش حس شنوایی: در مرحله اول باید کودک را با صداهای مختلف آشنا کرد(‏مرحله ایجاد تجربه صدا) و تا حد ممکن صدای افراد مختلف، وسایل گوناگون، طبیعت، حیوانات و ....را برای کودک ایجاد نمود. بهترین  وسیله استفاده از نوارهای صوتی و موسیقی است.

پس از آنکه مدتی از تجربه برنامه صوتی و شناخت آن گذشت و کودک توانست مقدار قابل توجهی از صداها را بشناسد، مرحله بعدی تشخیص موقعیت صداست. در این زمینه می توانید از تصاویر حیوانات و تقلید صدای آنها توسط کودک یا پخش صدای حیوانات و بردن نام آنها توسط کودک نیز کمک گرفت.

در این زمینه مهارتهای تکمیلی تر توسط متخصص محترم و گفتاردرمانی بصورت تخصصی تر ارائه می گردد.

ب)  پرورش حس بینایی: مانند حس شنوایی، امکان تجربه بینایی را هر چه بیشتر برای کودک فراهم آورید.

‏- می توان از چند شئ آشنا در مقابل کودک استفاده کرد و از کودک خواست چشم خود را ببندد و یکی از اشیاء را پنهان نمایید و کودک باید حدس بزند کدام شئ مخفی شده است .

- برای ایجاد ارتباط چشمی بهتر و تحریکات بینایی مناسب، در یک اتاق تاریک نور چراغ قوه را از فاصله نیم  متری به صورت کودک به مدت 2 ثا نیه می تابانیم سپس 30 ثانیه خاموشی داریم، مجدداً نور را به چشم کودک می تابانیم و در کل تا حدود 3 دقیقه این کار را تکرار می کنیم. روزانه دو بار این تحریک بایستی انجام شود.

- کودک روی صندلی می نشیند و از پشت سر نور چراغ قوه را به دیوار مقابل می تابانیم و 5 ثانیه حرکت نور از راست به حپ است، سپس 20 ثانیه خاموشی داریم و 5 ثانیه نور را از چپ به راست حرکت می دهیم. اینکار را روزانه یکبار به مدت 5 دقیقه انجام می دهیم.

ج)پرورش حس بویایی: برای افزایش تجربه حس بویایی کودک از مواد مختلف با بوهای متفاوت استفاده می کنیم.

زمانیکه این حس ضعیف است باید مواد بودار مثل سرکه، چسب، شیرینی و قهوه را به او داد و بوها را برایش طبقه  بندی کرد (تنها برای چند ثانیه کوتاه این مواد را در مقابل  بینی وی گرفته و پس از 30 ثانیه توقف دوباره این کار را تکرار کنید با ماده قبلی یا با ماده جدید).

د) پرورش حس چشایی: در این مرحله کودک باید انواع مزه ها و طعم ها را بچشد و بشناسد و بعد از آن مرحله نامیدن آنهاست. برای تقویت این حس نیز از مواد و غذاهای متنوع استفاده می شود. ابتدا مزه تلخی، سپس ترشی، شوری و شیرینی بایستی آموخته شود (به عنوان مثال برای آموزش طعم ترشی، می توان چند قطره آبلیمو با قطره چکان روی زبان کودک چکاند و از وی بخواهیم در صورت امکان حس خود را عنوان نماید و در مراحل پیشرفته تر نام مزه را نیز عنوان می کنیم).

ه) پرورش حس لامسه: تشخیص کیفیت مواد(خیس، خشک، سرد، گرم، زبر، نرم و ...) یکی از موارد مهمی است که نیازمند تقویت می باشد. برای تشخیص زبری و نرمی می توان از اشیا، نظیر اسکاچ زبر و خز (یا حوله و پارچه نرم) استفاده نمود. در ابتدا با سرعتی آرام در هر ثانیه 1 سانتی متر در جهت رویش موها از بالا به پائین عضو را لمس کنیم و سپس با سرعت بیشتر و در جهت مخالف این کار را انجام دهیم. لمس کردن تورهای مشبک، تیغه های برجسته، لیف حمام نیز می تواند به همین صورت تحریکات لازم را ایجاد نماید. برای تشخیص گرما و سرما، روش کار بدین ترتیب است که 2 ظرف یکی با آب 45-35درجه دیگری 20-15 درجه آماده کرده و دو دستمال را در آنها قرار داده و سپس بعد از گرفتن آب دستمالها، آنها را روی یک موضع قرار می دهیم. در روش اول ابتدا 20 ثانیه دستمال گرم را روی موضع گذاشته و سپس بلافاصله دستمال سرد را به مدت 20-10 ثانیه قرار می دهیم. 3 نوبت این کار را تکرار می کنیم.   

در روش دوم همزمان 2 دستمال گرم و سرد را در دو طرف عضو قرار می دهیم مثلاً دستمال سرد را سمت چپ و دستمال گرم را سمت راست قرار می دهیم در هر طرف 20 ثانیه موضع سرد یا گرم شده سپس 20 ثانیه استراحت می دهیم و بعد جا و جهت دستمالها را عوض کرده و 20 ثانیه روی عضو قرار می دهیم این کار تا 3 دوره بایستی انجام شود. تمرین های تکمیلی در جزوات آینده ارائه خواهد گردید. در ضمن لازم به ذکر است مطالب این جزوه به صورت عمومی تهیه شده است و باید متناسب با توانایی کودک از آن استفاده نمود.

کاردرمانی در کودکان مبتلا به اتیسم (قسمت دوم)


کانر در سال 1943 از اصطلاح اتیسم به منظور مشخص کردن اختلالاتی که در برقراری تماس(تعامل با محیط) در مورد یازده کودک مشاهده کرده بود، سود جست و بدین ترتیب یک سندرم را در کودکان سنین پایین متمایز کرد، تابلوی کلینیکی که تا آن هنگام از عقب ماندگی متمایز نشده بود.
اتیسم به تحت سلطه نسبی یا کامل دنیای درون قرار گرفتن اطلاق می شود. این عارضه ای نادر است که در حدود 2 در هزار کودکان را شامل می شود و در پسران به طور قابل ملاحظه ای بیشتر است (3 تا 4 برابر دختران).
علل به وجود آمدن این سندرم در مورد برخی کودکان، هنوز کاملاً شناخته شده نیست و نشانه ها و علائمی که کودکان مبتلا به اتیسم را با آنها می شناسیم، در مورد تمامی این گروه از کودکان به طور یکسان دیده نمی شود.

- برخی از نشانه های سندرم اتیسم :
1- تعامل

  • ارتباط چشمی نامناسب
  • خندیدن یا جیغ زدن بی دلیل
  • ارتباط یک طرفه با محیط ( فقط از طرف خود )
  • اکولایی ( تکرار طوطی وار حرف های شنیده شده )


2- بازی

  • ناتوانی برای تعمیم مهارت از یک وضعیت به وضعیت دیگر
  • فقدان توانایی بازی خلاق
  • ناتوانی در بازی با دیگر کودکان
  • فقط در صورتی به بچه های دیگر ملحق می شوند که تحت فشار بزرگسالان باشند


3- جنبه های روانشناختی

  • اضطراب شدید
  • فقدان انگیزش

4- جنبه های جامعه شناختی

  •  وظایف مربوطه را انجام می دهد ولی نه تحت تأثیر درک اجتماعی
  • لازم است یک بزرگسال مراقبت دائم کند


- برخی نکات مورد توجه (درمانگران، مربیان و اولیاء) عبارت است از :

  • هنگام بازی سعی شود وسیله بازی مشابه کودک را داشته باشید و به صورت موازی کار کنید.
  • تنظیم زمانی برای بازی و فعالیت با کودک در وقت معین.
  • تشویق کودک به داشتن تماس چشمی هنگام فعالیت های آموزشی و درمانی.
  • برای داشتن ارتباط چشمی باید به کودک زمان داد ولی نه آنقدر که میل به انجام کم شود یا توجه او از بین برود.
  • استفاده از نوارهای موسیقی آرامش بخش
  • در حین ارتباط با کودک در صورت امکان، به او فرصت انتخاب دهید(با توجه به شدت علائم و یا با توجه به میزان بهبود)، تا به این وسیله ارتباطات کلامی را درک کند.

- برخی فعالیت های مناسب برای کودکان مبتلا به اتیسم :

  • استفاده از توپ cp (برای ایجاد تمرکز و برای جلب همکاری)
  • استفاده از سنتور (برای ایجاد توجه و تمرکز)
  • استفاده از نی در آب (به خصوص نوع صدادار)
  • استفاده از اشیاء شناور جالب بر روی ظرف آب و حرکت دادن آنها
  • استفاده از hand puppet (عروسک هایی که روی دست قرار داده نمایش اجرا می کنیم).
  • استفاده از تاب بازی
  • استفاده از trampoline
  • بازی قایم موشک
  • استفاده از اسباب بازی هایی که تولید صدا می کنند یا هنگام حرکت یا زمین خوردن صدا یا نور تولید می کنند، سکه، هلیکوپتر)
  • بعد از مقداری پیشرفت کودک دیگری را هم به بازی، اضافه کنید، البته بهتر است در ابتدا از یک بزرگسال دیگر استفاده کنید و بعداً از بچه و بچه های دیگر.


- برخی بازی های گروهی :

  • ورق زدن کتاب یا بلند کردن و زمین گذاشتن کتاب
  • چرخاندن بادکنک
  • چرخاندن چرخ یا توپ
  • آواز دست جمعی وقتی کودک ایتستیک در میان جمع نشسته
  • قرار گرفتن روبروی کودک و هول دادن یک ماشین به طرف او و منتظر ماندن برای اینکه او هم به طرف شما هول بدهد.
  • استفاده از توپ به همین ترتیب

- برخی بازی ها و فعالیت های مناسب برای بهبود تماس چشمی :
  • قایم کردن اشیاء و جستجوی آن توسط کودک
  • استفاده از آینه بزرگ و انجام بازی کلاه روی سر گذاشتن و برداشتن


- فعالیت هایی برای آگاهی از زبان و دهان

  • زبان خود را بیرون بیاورید، از کودک هم بخواهید همین کار را بکند. در مرحله بعد حرکات چپ و راست زبان و بالا و پایین بردن آن را انجام دهید و بخواهید کودک تکرار کند.
  • با مالیدن عسل یا مربا روی لب کودک باعث شوید او زبان خود را روی لب حرکت دهد.


- کار روی شناخت اعضاء بدن (body image)
- کار روی شناخت جهت ها (بالا – پایین، زیر – رو – جلو – پشت)
- رشد کنترل تنفس (برای صداسازی لازم است)

  • پر کردن بادکنک
  • مکیدن یا فوت کردن داخل نی
  • فوت کردن قایق روی آب
  • "ها" کردن روی آینه یا شیشه

 

 

Developed by ARASHMX.NET
 
مرکز توانبخشی ذهنی رشد